इयत्ता 12 वी अर्थशास्त्र प्रकरण 6 : निर्देशांक – Eco Notes In Marathi | Maharashtra Board
प्रस्तावना मित्रांनो, आपल्या दैनंदिन जीवनात वस्तूंच्या किमती, उत्पादनाचे प्रमाण, लोकांचे उत्पन्न आणि इतर अनेक आर्थिक घटक सतत बदलत असतात. या बदलांचे मोजमाप करणे आणि त्यांची तुलना करणे आवश्यक असते. अशा वेळी अर्थशास्त्रात "निर्देशांक" हे अत्यंत उपयुक्त साधन मानले जाते. निर्देशांकाच्या मदतीने दोन वेगवेगळ्या कालावधीतील बदल समजून घेता येतात. त्यामुळे महागाई, उत्पादनातील वाढ किंवा घट, उत्पन्नातील बदल यांचा अभ्यास करणे सोपे होते. म्हणूनच निर्देशांकाला अर्थव्यवस्थेचे "वायुभारमापक" असेही म्हटले जाते. निर्देशांक म्हणजे काय? निर्देशांक हे एक सांख्यिकी साधन आहे. एखाद्या विशिष्ट कालावधीत झालेल्या बदलांचे मोजमाप संख्यात्मक स्वरूपात दाखविण्यासाठी त्याचा उपयोग केला जातो. सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, एखाद्या वस्तूची किंमत, उत्पादन किंवा इतर आर्थिक घटकांमध्ये किती बदल झाला आहे हे दर्शविणारी संख्या म्हणजे निर्देशांक होय. उदाहरण समजा, 2024 मध्ये तांदळाची किंमत 50 रुपये प्रति किलो होती आणि 2025 मध्ये ती 60 रुपये झाली. याचा अर्थ तांदळाच्या किमतीत वाढ झाली आहे. ही वाढ किती प्रमाणात झाल...